Spójność  terytorialna

Lokalna Grupa Działania „Progres” obejmuje dwie gminy: Komorniki i Puszczykowo, wchodzące w skład powiatu poznańskiego ziemskiego, położone w centralnej części województwa wielkopolskiego. 

Obie gminy są położone w ścisłym związku funkcjonalnym z aglomeracją poznańską oraz najbliższymi miastami i gminami (Mosina, Luboń, Stęszew) stanowiącymi otoczenie Poznania, w ramach powiatu poznańskiego, a także poznańskiego obszaru metropolitalnego.

Gmina Komorniki – gmina wiejska, o powierzchni 66 km2, swym zasięgiem obejmuje 14 miejscowości i 8 sołectw, zamieszkuje ją  23 210 osób, co daje 349 osób na 1 km2. Gmina Puszczykowo – to gmina miejska, o powierzchni 16 km2, zamieszkała przez 9 819 osób, co stanowi 599 osób na 1 km2. [dane GUS za rok 2013, Statystyczne Vademecum Samorządowca 2014, Urząd Statystyczny w Poznaniu, dostęp on-line:  "http://poznan.stat.gov.pl/statystyczne-vademecum-samorzadowca

 

Spójność fizyczno-geograficzna

Zgodnie z regionalizacją Polski wg J. Kondrackiego, obszar LGD „Progres” w całości położony jest w centralnej części makroregionu fizycznogeograficznego Pojezierza Wielkopolsko-Kujawskiego, w mezoregionie Pojezierze Poznańskie. Od wschodu, na skraju gminy miasto Puszczykowo, region graniczy z południkowo zorientowaną przełomową doliną Warty, rozcinającą wysoczyznę morenową, mezoregionem zwanym Poznańskim Przełomem Warty (Kondracki 2000). Pojezierze Poznańskie jest rozległą wysoczyzną otoczoną z czterech stron dolinami. Ze względu na duże zróżnicowanie mezoregionu podzielony on został na mikroregiony. Zachodnia i centralna część LGD położona jest mikroregionie Równiny Poznańskiej obejmując fragment wysoczyzny morenowej na północ od Pojezierza Stęszewskiego.

Obszar LGD charakteryzuje krajobraz polodowcowy, młodoglacjalny (z okresu zlodowacenia bałtyckiego).  W krajobrazie naturalnym obszaru LGD  wyraźnie wyodrębniają się:

–  w części centralnej i wschodniej: wysoczyzna morenowa falista i pagórkowata o powierzchni wypukłej, opadająca w kierunku północno-wschodnim (ku dolinie rzeczki Wirynki) i południowym;  rzędne terenu wy-noszą od 91 do 105 m n.p.m.

– widoczna krawędź wysoczyzny (spadki dochodzą do 20%) silnie jest rozcięta licznymi dolinkami erozyjnymi, tu zlokalizowane jest częściowo Stare Puszczykowo; 

– od strony wschodniej dolina Warty z trzema, łagodnie zaznaczającymi się w krajobrazie, poziomami terasowymi (terasami zalewową, niską i średnią), dno doliny jest prawie płaskie, położone średnio na wysokości od 60,0-62,0 m n.p.m.; na terasach nadzalewowych rozwinęła się część miasta Puszczykowa (Niwka).

Spójność przyrodniczo-leśna

Lasy występujące w granicach gmin LGD stanowią południową otulinę miasta Poznania i spełniają funkcje ochronne, dydaktyczne oraz sportowo-rekreacyjne. Znaczna ich powierzchnia wchodzi w skład Wielkopolskiego Parku Narodowego – największego kompleksu leśnego na tym terenie, pozostałe zarządzane są przez Nadleśnictwo Konstantynowo. Średnia lesistość tego obszaru wynosi  33,8% (Puszczykowo 51,3%, Komorniki 16,2%) i jest wyższa od średniej lesistość województwa wielkopolskiego, która wynosi 22,3% [dane GUS za rok 2013, Statystyczne Vademecum Samorządowca 2014, Urząd Statystyczny w Poznaniu, dostęp on-line:]

Pod względem geobotanicznym obszar LGD położony jest w Krainie Wielkopolsko-Kujawskiej. Osady czwartorzędu związane są z fazą leszczyńską stadiału leszczyńsko-pomorskiego zlodowacenia bałtyckiego. Ubogie gleby bielicowe porastają bory sosnowe i sosnowo-dębowe bory mieszane. Na bogatszych glebach brunatnych rosną m.in. kwaśne dąbrowy, lasy dębowo-grabowe (grądy), a na siedliskach cieplejszych świetliste dąbrowy. Wilgotne i żyzne czarne ziemie w cieków wodnych zajmują łęgi wiązowo-jesionowe, a tereny zabagnione lasy z panującą olszą czarną (olsy) oraz zarośla łozowe złożone z krzewiastych wierzb i kruszyny.

Spójność klimatyczna

Zgodnie z podziałem rolniczo-klimatycznym Polski R. Gumińskiego, Puszczykowo i Komirniki położone są w dzielnicy Środkowej (VII). Jest to obszar o niskich rocznych opadach w skali kraju. Pomiary prowadzone w latach 1956-1984 na posterunku opadowym IMGW w Mosinie wykazały  średnią roczną wartość opadu minimalnie przekraczającą 550 mm.

Spójność hydrologiczna

Wszystkie wody płynące w granicach LGD znajdują się w dorzeczu rzeki Warty. Rzeka Warta jest prawobrzeżnym dopływem Odry, drugiej pod względem długości i wielkości dorzecza rzeki w systemie hydrograficznym Polski. Warta na opisywanym terenie płynie w granicznym od wschodu mezoregionie wspomnianym już Poznańskim Przełomem Warty.

Osią hydrograficzną obszaru jest rzeka Warta, do której zdążają niewielkie dopływy. Większa cześć obszaru LGD należy do zlewni Wirynki (inna nazwa to Wirenka) – lewego dopływu Warty. Jego źródło znajduje się w gminie Komorniki pomiędzy miejscowościami Palędzie a Gołuski (na zachód od Poznania). Uchodzi do Warty na wysokości miejscowości wsi Łęczyca, w granicach Wielkopolskiego Parku Narodowego. Teoretycznie ciek jest spływalny (kajakiem).

Niewielkie fragmenty odwadniają: Samica Stęszewska, Strumień Junikowski, Potok z Lubonia. Jeziora wystepują w charakterystycznych rynnach. Są to jeziora: Chomęcickie, Rosnowskie Duże, Rosnowskie Małe, Jarosławieckie (w granicach parku Narodowego i jego otulinie). W kolejnej rynnie znajduje się jezioro Szreniawskie oraz tzw. Jeziorko (miejscowa nazwa Lug). Obecnie jeziora są silnie wypłycone i zarośnięte. Jeziora Rosnowskie należą do najbardziej zeutrofizowanych jezior WPN i podlegają nadal intensywnym procesom zarastania.

Z innych zbiorników wodnych warto wymienić obecne w gminie Komorniki stawy, które zlokalizowane są w Wirach, Głuchowie, Chomęcicach, Komornikach i Plewiskach.

Spójność ochronna

Pomimo znacznych zmian antropogenicznych przyroda obszaru LGD zachowała na znacznych fragmentach walory przyrodnicze, które swą jakością zostały objęte ochroną prawną.

W granicach LGD „Progres” znajduje się najwyższa forma ochrony przyrody zlokalizowana na terenie powiatu jak i województwa, jest to  Wielkopolski Park Narodowy. Z ponadlokalnych form ochrony przyrody występują tu formy ochrony w ramach sieci natura 2000, na obszarze LGD w granicach obu gmin znajduje się specjalny obszar ochrony siedlisk Ostoja Wielkopolska (PLH300010). W gminie Puszczykowo częściowo zlokalizowany jest specjalny obszar ochrony siedlisk: Ostoja Rogalińska Dolina Warty (PLH300012) oraz obszar specjalnej ochrony ptaków Ostoja Rogalińska (PLB300017). Skrajnie południowy fragment miasta Puszczykowo (na południe od Kanału Mosińskiego) położony jest w obrębie Rogalińskiego Parku Krajobrazowego.

Wielkopolski Park Narodowy położony jest  ok. 15 km na południe od Poznania. Został utworzony na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1957 roku, a jego granice objęły wówczas powierzchnię 9600 ha, z czego pod zarządem parku znalazło się ok. 5100 ha. W 1996 roku nowe rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie WPN zmieniło jego powierzchnię na 7584 ha oraz utworzyło wokół niego strefę ochronną – tzw. otulinę, której powierzchnia razem z terenem Parku wynosi 14 840 ha. Z parku wyłączono również tereny miejskie Puszczykowa, Mosiny oraz Stęszewa.

W parku utworzono 18 obszarów ochrony ścisłej o łącznej powierzchni 260 ha. Chronią one rozmaite formy krajobrazu polodowcowego oraz najbardziej naturalne zbiorowiska roślinne, a takżezwiązane z nimi zwierzęta. Ochroną objęto też 32 drzewa pomnikowe i 1 głaz narzutowy.

Fauna Wielkopolskiego Parku Narodowego charakteryzuje się bogactwem gatunków należących do rozmaitych grup systematycznych. Dominują tu gatunki środkowoeuropejskie i eurosyberyjskie. Najbogatsza jest fauna bezkręgowców. Są wśród nich liczne gatunki chronione. Równie bogaty i różnorodny jest świat kręgowców, do których należą ryby, płazy, gady, ptaki oraz ssaki. W granicach gmin znajdują się obiekty chronione na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009, Nr 151, poz. 1220 ze zm.), w tym pomniki przyrody: w gminie Komorniki – w sumie  13 obiektów, w tym 11 na terenie WPN (9 dębów szypułkowych, 1 sosna pospolita, 2 głazy pomnikowe) oraz 2 jesiony wyniosłe na terenie zabytkowego parku RSP, przy ul. Kościelnej. W Puszczykowie – w sumie 3 pomniki, w tym 2 dęby szypułkowy w Starym Puszczykowie, oraz 1 sosna zwyczajna nad Wartą.

Spójność historyczno-kulturowa

Ewidencje archeologiczne pozwalają sugerować, że w epoce brązu i na początku epoki żelaza (tzw. kultura łużycka) pojawiły się na opisywanym terenie już względnie stabilne jednostki osadnicze.

Pierwsze wzmianki o Komornikach pochodzą z bulli papieża Innocentego II z roku 1136. Na przełomie XIII i XIV wieku wprowadzono na te tereny kolonizację na prawie niemieckim. Wiązała się ona z wyznaczeniem ścisłych granic gruntów, przeprowadzeniem regularnego podziału pól, tworzeniem wsi o zwartej zabudowie. Na bazie istniejącego już osadnictwa lokowano następujące wsie: Głuchowo (1301 r.), Komorniki (1286-1297), Plewiska (1335) i Wiry (1357). Większość terenów objętych granicami  Gminy Komorniki należała do biskupa poznańskiego, zatem tworzono tu głównie tzw. osady służebne. W czasie zaborów rozwinęła się prywatna własność ziemska, a ludność tych ziem zaciekle broniła się przed kolonizacją pruską. Jedynie w Łęczycy (gm. Komorniki) połowa gospodarstw przeszła w ręce niemieckie. Ostoją polskości pozostały Komorniki, gdzie w latach 80. XIX w. protestowano przeciwko rugowaniu języka polskiego ze szkoły. Jednym z gorliwych patriotów z tych terenów był Ksawery Malinowski, ksiądz tutejszej parafii w latach 1853 – 1881, uczestnik powstania listopadowego, językoznawca, propagator nowych technologii w rolnictwie, należał do współzałożycieli Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1857 r.) i Teatru Polskiego w Poznaniu. Za swoje zasługi dla krzewienia polskości i osiągnięcia naukowe PTPN wystawiło mu na mogile popiersie, które stoi do dziś przy kościele parafialnym w Komornikach. W dwudziestoleciu międzywojennym patriotyczne poczynania kontynuowała organizacja sportowo-gimnastyczna „Sokół”, która skupiała postępową młodzież. Zmierzch „Sokoła” zapoczątkowało powstanie organizacji „Strzelec”.

Choć po raz pierwszy nazwa Puszczykowo pojawia się w źródłach pisanych w formie Posczucowo w 1387 roku, to rozwój miejscowości przypada na lata 90. XIX wieku. Puszczykowo swój dynamiczny rozwój zawdzięcza dogodnemu położeniu w okolicy Poznania oraz swym walorom krajobrazowym. Zlokalizowane jest ono zaledwie około 13 kilometrów na południe od Poznania, wzdłuż linii kolejowej do Wrocławia. 

W końcu XIX wieku miejsce to stało się modnym letniskiem, zaczął nasilać się, początkowo niedzielny, ruch turystyczny. Oprócz licznych, restauracji oraz pensjonatów przeznaczonych dla masowego letnika, bogatsi poznaniacy zaczęli także budować swoje prywatne domy letniskowe. Po 1918 roku w Puszczykowie, podobnie jak w Poznaniu, właściciele pochodzenia niemieckiego zaczęli sprzedawać nieruchomości. W Puszczykowie i Puszczykówku zamieszkali wtedy między innymi Cyryl Ratajski – wieloletni prezydent Poznania, Kazimierz Hącia – minister w rządze Ignacego Paderewskiego. Po odzyskaniu niepodległości zaczęto budować domy w stylu dworku polskiego, w latach 30. XX wieku zaczęto budować także domy w stylu modernistycznym, o funkcjonalnym planie pomieszczeń oraz elewacjach pozbawionych historyzującego detalu architektonicznego. Kolejne okresy historyczne odcisnęły swój ślad w krajobrazie architektonicznym Puszczykowa. W okresie późniejszym bardziej przywiązywano uwagę do funkcjonalności, niż do estetyki, co wpłynęło na charakter powstającej zabudowy.

Na opisywanym terenie warto odwiedzić ciekawe obiekty i zabytki, do których należą: zespół kościelny w Komornikach, w którego skład wchodzi: kościół pw. św. Andrzeja Apostoła, który istniał tu już na pewno w XII w., w obecnym, neobarokowym kształcie istniejący od 1912 roku i plebania z początku wieku XX z neobarokowym szczytem; zespół kościelny w Wirach: neoromański kościół pw. św. Floriana z 1900 roku, wybudowany w miejsce drewnianego, istniejącego już w XIII w., neoromański dom parafialny (1906r.) i plebania z 1864 roku; zespół dworsko-folwarczny w Szreniawie (obecnie siedziba Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego) z Mauzoleum Bierbaumów – założycieli i właścicieli majątku. W 2002 r. mauzoleum wyremontowano i utworzono tam wieżę widokową, z której można podziwiać panoramę Poznania i Wielkopolskiego Parku Narodowego. W Szreniawie, Komornikach, Plewiskach i Głuchowie przetrwały parki dworskie, skomponowane na początku lub w połowie XIX wieku w stylu angielskim. W Puszczykowie historyczna zabudowa rezydencjalna oraz Muzeum Arkadego Fiedlera – zlokalizowane w jego pracowni literackiej, z ekspozycją książek i pamiątek po pisarzu oraz wspaniałych trofeów z wypraw do różnych zakątków świata, a także repliką Santa Marii (w skali 1:1) statku Krzysztofa Kolumba i repliką  Hawkera Hurricane MkI, brrytyjskiego myśliwca z II wojny światowej (skala 1:1).

W obu gminach występują: zabytkowa przestrzeń urbanistyczna i ruralistyczna, zabytki architektury, cmentarze i zabytkowa zieleń, wpisane do rejestru zabytków. Występują ponadto objęte ochroną, nie ujęte w rejestrze zabytków, obiekty architektoniczne, mostowe, zespoły urbanistyczne i folwarczne oraz założenia zieleni, które są wykazane w gminnych ewidencjach zabytków. Ochroną objęte są również stanowiska archeologiczne ujęte w strefy ochrony.

Spójność komunikacyjna

Sieć komunikacyjną gmin w obrębie LGD, tworzą linie kolejowe i drogi, jest dobrze rozwinięta. Wzdłuż północnej granicy biegnie linia kolejowa relacji Poznań – Rzepin ze stacją w Plewiskach, przez południową cześć gminy przebiega linia kolejowa relacji Poznań – Sulechów ze stacją w Szreniawie i z przystankami Wiry i Trzebaw-Rosnówko, a w części wschodniej i południowo-wschodniej – linia kolejowa relacji Poznań-Wrocław ze stacją w Puszczykowie i Puszczykówku. Przez gminę Komorniki przebiega trasa autostrady nr 2 Warszawa – Berlin, przez obie gminy przebiega sieć dróg krajowych (nr 5), wojewódzkich, powiatowych, gminnych i wewnętrznych.

Transport publiczny – to przewozy autobusowe (PKS, MPK, prywatni przewoźnicy) oraz kolejowe przewozy pasażerskie (PKP). Z uwagi na podmiejską lokalizację dobre połączenie autobusowe w tym kursy mające wydłużoną trasę z Poznania.

Spójność funkcjonalna

Gminy LGD „Progres” z racji swojego położenia względem miasta Poznań, pełnią funkcje aglomeracyjne.  W  Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Komorniki (2010) poszczególnym wsiom w gminie przypisano następujące funkcje:

  • Komorniki – usługi gminne i ponadpodstawowe, działalność gospodarcza, mieszkalnictwo, produkcja rolna
  • Chomęcice – produkcja rolna, mieszkalnictwo, usługi
  • Głuchowo – produkcja rolna, działalność gospodarcza, mieszkalnictwo
  • Plewiska – mieszkalnictwo, działalność gospodarcza, usługi, produkcja rolna
  • Szreniawa – produkcja rolna, ponadlokalne usługi kultury, mieszkalnictwo
  • Rosnowo – produkcja rolna, ponadlokalne usługi więziennictwa, mieszkalnictwo
  • Rosnówko – produkcja rolna, mieszkalnictwo, usługi
  • Wiry – mieszkalnictwo, produkcja rolna, usługi
  • Łęczyca – mieszkalnictwo, usługi
  • Walerianowo - produkcja rolna, mieszkalnictwo

Otoczenie Wielkopolskiego Parku Narodowego, zasoby przyrodnicze oraz walory krajobrazowe terenu, sprzyjają rozwojowi  w obydwu gminach funkcji turystyczno-rekreacyjnej.

Zarówno Puszczykowo jak i Komorniki to obszar turystyki weekendowej o znaczeniu regionalnym, dla której podstawowym zapleczem jest znajdujący się częściowo na ich obszarze Wielkopolski Park Narodowy. Pozwala to na postrzeganie m.in. Puszczykowa jako ośrodka obsługi ruchu turystycznego, który poprzez dobrą komunikację środkami transportu publicznego i indywidualnego, zapewnia obsługę dla ruchu masowego. Atrakcyjne krajobrazowo położenie tego miasta (traktowanego też jako otulina Wielkopolskiego Parku Narodowego) oraz tradycje historyczne związane z ruchem turystycznym (zachowane, związane z nim, zabytkowe obiekty z początku XX wieku), a także bliskość Poznania sprzyjają  rozwojowi mieszkalnictwa, w tym zabudowy rezydencjonalnej. Część Puszczykowa (dotyczy to głównie terenów lasów) znajduje się w Wielkopolskim Parku Narodowym. Pozostała część miasta pozostaje w granicach otuliny WPN.